بررسی ماجرای مرموز انحلال یک شبه قسد در سوریه/ واکنش ایران به فعال شدن هسته های تروریستی در اطراف مرزها چیست؟

سرویس سیاست مشرق- در 25 اوت 2026، مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد)، در نشستی خبری در کاخ ریاست جمهوری دمشق، انحلال رسمی این گروه را به عنوان یک نیروی نظامی مستقل اعلام کرد.

این اقدام، که بر اساس توافقی با دولت مرکزی سوریه صورت گرفت، نتیجه ی مستقیم انحلال پیشین حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) و توافق عبدالله اوجالان با سازمان اطلاعاتی ترکیه (میت) ارزیابی می شود.

با این حال، واکنش های دوگانه ی آنکارا و واشنگتن که هر یک این رویداد را حاصل راهبرد خود معرفی می کنند، نشان از آن دارد که انحلال قسد، نه یک پیروزی یک جانبه، که نقطه ی تلاقی دو راهبرد موازی است که در آن از یک سو، «نقشه ی راه آنکارا» برای حذف نهادهای اقماری پ.ک.ک از مرزهای جنوبی خود، و از سوی دیگر، «مدیریت واشنگتن» برای خروج سازمان یافته از سوریه و حفظ دستاوردهای ژئوپلیتیکی خود در چارچوب طرح کلان خاورمیانه است.

تحولات موجود نشان می دهد که انحلال قسد، یک رویداد تاریخی کم نظیر در تحولات سوریه پس از 2011 محسوب می شود. این گروه که در سال 2015 با حمایت مستقیم نظامی، آموزشی و مالی آمریکا تأسیس شد، در طول 12 سال، به عنوان مهم ترین متحد واشنگتن در مبارزه با داعش و همچنین بزرگ ترین مانع راهبردی آنکارا در شمال سوریه ایفای نقش کرد.

اما آنچه این رویداد را پیچیده می سازد، ادعای هر یک از دو بازیگر اصلی یعنی ترکیه و آمریکا بر مدیریت آن است، از منظر آنکارا انحلال قسد، حلقه ی نهایی از زنجیره ای است که با توافق اوجالان و میت آغاز شد. رسانه های نزدیک به حزب عدالت و توسعه، این رویداد را به عنوان «برگ برنده» و نشانه ی موفقیت راهبرد اردوغان در مهار پ.ک.ک و اقالیم آن در سوریه قلمداد می کنند.

از سویی از منظر واشنگتن، تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ی ویژه ی ترامپ در پرونده های منطقه، انحلال قسد را «یک رویداد تاریخی و حماسی» توصیف کرده و آن را بخشی از «طرح خاورمیانه ی دونالد ترامپ» معرفی نموده است.

انحلال قسد را نمی توان خارج از بستر توافق اوجالان با سازمان اطلاعاتی ترکیه (میت) تحلیل کرد. بر اساس این توافق، که با تصویب قانونی در مجلس ترکیه در 10 اوت 2026 رسمیت یافت، پ.ک.ک رسماً منحل شد و فرایند خلع سلاح آن آغاز گردید.

ترکیه همواره قسد را «ادامه و عقبه ی پ.ک.ک» در سوریه می دانسته و انحلال آن را شرط اساسی تحقق «ثبات پایدار» در همسایگی جنوبی خود اعلام کرده است. از این منظر، انحلال قسد، نتیجه ی طبیعی فشار همه جانبه ی آنکارا اعم از عملیات نظامی فرامرزی، فشار دیپلماتیک بر واشنگتن، و توافق با اوجالان برای حذف تهدید پ.ک.ک از مرزهای جنوبی خود محسوب می شود.

در سوی دیگر، روایت واشنگتن از این رویداد، نشان از یک «مدیریت هوشمندانه» برای خروج از سوریه دارد. تام باراک، این اقدام را نه یک شکست، بلکه «ادغام منظم قسد در نهادهای دولتی سوریه» و «تبدیل تفرقه به همکاری پایدار» توصیف کرده است.

او بر نقش «رهبری آینده نگر ترامپ» در هموار کردن این مسیر تأکید ورزیده و از «به رسمیت شناختن زبان کردی در آموزش» و «تضمین نقش های اساسی برای مظلوم عبدی و الهام احمد در دولت سوریه» به عنوان دستاوردهای این توافق یاد کرده است. این اظهارات نشان می دهد که واشنگتن، با تسهیل این انتقال، کوشیده است تا از یک «خروج بی برنامه» و واگذاری میدان به رقبا جلوگیری کند، همچنین امنیت متحدان کرد خود را (تا حد ممکن) تضمین نماید و نیز طرح کلان خود برای «سوریه ی متحد» را به عنوان یک پیروزی دیپلماتیک به تصویر بکشد.

فراتر از دو روایت آنکارا و واشنگتن، نباید از نقش دولت مرکزی سوریه به عنوان عامل سوم و میانجی اصلی این تحول غافل شد. انحلال قسد، بر اساس توافقی دوجانبه میان دمشق و نیروهای کرد صورت گرفته است که ریشه در توافق 29 ژانویه ی 2026 دارد. بر اساس این توافق نیروهای قسد در تیپ های ارتش سوریه ادغام شده اند و میادین نفتی، گذرگاه های مرزی، فرودگاه قامشلی و نهادهای مدنی به وزارتخانه های دفاع و کشور سوریه واگذار شده اند همچنین بین 10 تا 12 هزار نفر از نیروهای پیشین قسد در ساختار ارتش ملی سوریه سازماندهی شده اند.

در این توافق مظلوم عبدی به عنوان مشاور رئیس جمهور سوریه منصوب شده است.این توافق، نشان از اراده ی دولت مرکزی سوریه برای بازپس گیری حاکمیت خود بر مناطق شمال شرق دارد؛ فرایندی که پیش از این با حملات ژانویه ی 2026 به مناطقی همچون رقه و دیرالزور آغاز شده بود.وضعیت فوق، نشان می دهد که انحلال قسد، نتیجه ی «هم افزایی موقت سه بازیگر» با انگیزه های متفاوت است.

با این حال، روایت پردازی دوگانه ی آنکارا و واشنگتن از این رویداد، نشان از «رقابت راهبردی» در پس «هم افزایی تاکتیکی» دارد.

آنکارا می کوشد این رویداد را حاصل «فشار خود» و «نقشه ی راه ترکیه» جلوه دهد تا در افکار عمومی داخلی، آن را به عنوان یک پیروزی بزرگ برای اردوغان به تصویر بکشد از سویی واشنگتن نیز با اظهارات باراک، در صدد است تا این رویداد را به عنوان «بخشی از طرح کلان ترامپ» معرفی کرده و از آن برای تقویت وجه ی بین المللی خود و نیز مشروعیت بخشی به سیاست های منطقه ای اش بهره گیرد.

واقعیت میدانی اما، گویای آن است که انحلال قسد، بیش از آن که حاصل اراده ی یک جانبه ی آنکارا یا مدیریت انحصاری واشنگتن باشد، نتیجه ی «همگرایی موقت منافع» در بستر تحولات پسا در اسد سوریه است.

تغییرات بنیادی سیاسی در دمشق (سقوط بشار اسد در اواخر 2024 و استقرار دولت جدید به رهبری جولانی)، بستر لازم برای این توافق را فراهم آورده است؛ توافقی که هر سه طرف یعنی ترکیه، آمریکا و نیروی حاکم در سوریه را به نوعی به مقصود رسانده است.

نکته قابل توجه آن است که انحلال قسد، یک رویداد تاریخی در تحولات سوریه است که در نقطه ی تلاقی سه راهبرد موازی رقم خورده است، نقشه ی راه آنکارا برای حذف پ.ک.ک از مرزهای جنوبی، «مدیریت واشنگتن» برای خروج سازمان یافته از سوریه و حفظ متحدان کرد، و «اراده ی دمشق» برای بازپس گیری حاکمیت ملی است.

هرچند روایت پردازی دوگانه ی ترکیه و آمریکا، این رویداد را به عنوان حاصل راهبرد خود معرفی می کنند، واقعیت میدانی نشان از «هم افزایی موقت منافع» در بستر تحولات پسا اسد دارد.

با توجه به ابعاد گسترده ی ادغام نظامی و مدنی قسد در ساختار دولت سوریه، ضرورت دارد تا ایران، روند اجرایی این توافق و میزان پایبندی طرفین به آن را به طور مستمر رصد نمایند.

همچنین با توجه به پیوستگی جغرافیایی مناطق کردنشین سوریه با عراق و ترکیه و سپس با مرزهای ایران، پیامدهای امنیتی این تحول برای مناطق غربی کشور، به ویژه در حوزه ی تحرکات گروه ک های مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد.

برخی تحولات حکایت از آن دارد که لایه رادیکال جریان های ترورریستی در منطقه در صورت عدم پیروی از دستورات جدید به سمت کریدورهای همسو با ایران هدایت می شوند، توجه به این موضوع در مسئله امنیت مرزها از اهمیت بالایی برخودار است.